УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хорооны өнөөдрийн (2026.03.31) хуралдаанаар Эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагааны 2025 оны тайланг хэлэлцлээ.

Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын Эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх асуудал эрхэлсэн гишүүн Я.Цэлмэн тайланг танилцуулж, 2025 онд хийсэн хяналт шинжилгээ, сургалт, сурталчилгаа, хамтын ажиллагаа болон төрийн байгууллагуудын мэдээлэл, олон улсын байгууллагын дүгнэлтэд үндэслэн тайланг найман бүлэг, 14 саналтайгаар боловсруулсан талаар мэдээлэв.

Тайлант хугацаанд 11 мянган километр зам туулж, 65 удаагийн хяналт шалгалт хийж, 1709 иргэнээс ганцаарчилсан ярилцлага, асуумж авчээ. Мөн 474 заалт бүхий 51 зөвлөмжийг холбогдох байгууллага, албан тушаалтнуудад хүргүүлж, зөвлөмжийн хэрэгжилт 85 хувьтай байгааг дурдав.

Хяналт шалгалтын явцад хорих байрны орчны эрүүл ахуйн шаардлага хангахгүй байх, амьдрах байрны стандарт зөрчигдөх, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний хүртээмж хангалтгүй, алба хаагчдын ёс зүйн зөрчил, өргөдөл гомдол гаргах боломж бодитоор хэрэгжихгүй байх зэрэг асуудал илэрсэн байна. Мөн бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэж айлган сүрдүүлэх, сэтгэл санааны дарамт үзүүлэх шинжтэй харилцаа давтамжтай илэрч байсныг онцоллоо.

Сүүлийн дөрвөн жилийн хугацаанд эрүүдэн шүүх болон хүнлэг бус харьцаатай холбоотой 229 өргөдөл, гомдол ирсэн байна. Харин 2022-2025 онд эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр 605 удаагийн сургалт, хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, 96 мянга гаруй хүнийг хамруулжээ. Зөвхөн 2025 онд 386 удаагийн сургалтад 55 мянга гаруй хүн хамрагдсан байна.

Мөн Монгол Улс 2015 онд эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийг төрийн бүх албан хаагчид хамаарах байдлаар хуульчилсан боловч практикт хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, прокурор, шүүгчид хамаатай гэх ойлголт хэвээр байгааг тайланд дурдсан байна. Түүнчлэн урьдчилан сэргийлэхээс илүүтэй зөрчил гарсны дараах арга хэмжээнд анхаарч байгаа нь үр дүн сул байгааг онцлов.

Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, санал хэлсэн. Тухайлбал, хүний эрхийг хангах чиглэлээр Засгийн газрын хэрэгжилт хангалтгүй байгааг тодруулах, гэнэтийн шалгалтын тогтолцоог сайжруулах, хараат бус механизмыг бэхжүүлэх шаардлагатайг гишүүд онцолсон байна.

Мөн хүний эрхийн зөрчлийг бууруулахад урьдчилан сэргийлэх ажлыг илүү үр дүнд суурилсан байдлаар хэрэгжүүлэх, олон улсын байгууллагын зөвлөмжийг бодитоор хэрэгжүүлэх шаардлагатайг хэлэлцүүлгийн үеэр дурдлаа.

Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар хүний эрхийг хамгаалах үндэсний тогтолцоог бэхжүүлэхэд цаашид илүү анхаарч ажиллах шаардлагатайг онцлов.