Өнөөдөр буюу тавдугаар сарын 12 нь Григорийн тооллын жилийн 132 дахь өдөр, билгийн тооллын хаврын адаг хар луу сарын шинийн 25-ны өдөр тохиож байна. Наран 05:18 цагт мандаж, 20:19 цагт жаргана. Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд улс төр, дайн тулаан, шинжлэх ухаан, технологи, соёл урлаг, олон улсын харилцаанд нөлөөлсөн олон чухал үйл явдал өрнөжээ.

• Эрт үе ба дундад зуун

254 он: Ромын папын сэнтийд I Стефан заларч, Католик шашны тэргүүний суудалд суусан 23 дахь пап болов. Түүний нэр хожмын сүмийн бодлого, сахилгын асуудалтай холбогдон түүхэнд үлджээ.

907 он: Жү Вэний цэрэг Тан гүрний хааны хүчийг бут ниргэснээр Хятадын түүхэнд 300 гаруй жил оршин тогтносон Тан гүрэн мөхөв. Ингэснээр Хятадын дотоод улс төрийн задрал гүнзгийрсэн юм.

1191 он: Английн хаан I Ричард Наваррын гүнж Беренгариатай гэрлэжээ. Энэ гэрлэлт дундад зууны Европын хаадын улс төрийн холбооны нэг хэсэг байв.

1364 он: Польшийн Краков хотод Ягеллоны их сургууль байгуулагдав. Энэ нь Европын ууган их сургуулиудын нэг бөгөөд Төв Европын боловсрол, шинжлэх ухааны томоохон төв болсон юм.

1510 он: Мин улсын үеийн дотоод эрх мэдлийн тэмцлийн хүрээнд Жү Жифан хэд хэдэн албаны хүнийг цайллага нэрийн дор хоморголон устгажээ. Энэ нь тухайн үеийн ордны хатуу тэмцлийн нэг илрэл болсон байна.

1551 он: Перу улсын нийслэл Лима хотод Сан Маркосын үндэсний их сургууль байгуулагдав. Энэ нь Хойд ба Өмнөд Америк тивийн хамгийн эртний их сургуулиудын нэгэнд тооцогддог.

1588 он: Францын шашны дайны үеэр Гүйсийн гүн I Анри Парист нэвтэрснээр Францын хаан III Анри хотыг орхин дүрвэв. Энэ нь хаант засаглалын сулрал, шашны хуваагдлын тод жишээ болсон юм.

• Шинэ үе ба улс төрийн өөрчлөлт

1689 он: Английн хаан III Уильям Аугсбургийн лигт нэгдэн орсноор Францтай дайтах өргөн хүрээний эвсэлд багтав. Ингэснээр Европ дахь хүчний тэнцвэр шинэ шатанд оржээ.

1743 он: Ариун Ромын эзэнт гүрний хаан ширээнд Мария Тереза сууж, Европын хаан ширээний төлөөх өрсөлдөөний гол дүр болов. Түүний засаглал хожмын Австрийн шинэчлэлтэй салшгүй холбоотой юм.

1778 он: Ройсс-Грайцын ван XI Хайнрих хар, улаан, шар өнгийг албан ёсны далбаанд хэрэглэснээр хожмын Герман улсын төрийн бэлгэ тэмдгийн өнгөтэй ижилссэн түүхэн тохиолдол болов.

1780 он: Америкийн хувьсгалын үеэр Өмнөд Каролинагийн Чарльзтон хотод Эх газрын арми том ялагдал хүлээв. Энэ нь тус дайны өмнөд бүсийн хамгийн хүнд цохилтуудын нэг байлаа.

1784 он: Парисын тунхаг албан ёсоор хэрэгжиж эхэлснээр Их Британи, АНУ-ын хооронд байгуулсан энхийн гэрээ хүчин төгөлдөр болов. Ингэснээр Америкийн тусгаар тогтнол бодит утгаараа баталгаажжээ.

1797 он: Наполеон Венецийг эзлэн авч, Италийн улс төрийн газрын зурагт шинэ өөрчлөлт авчрав.

1821 он: Грекийн тусгаар тогтнолын төлөөх анхны томоохон тулаан Валтецид болж, грекүүд Османы эсрэг тэмцлээ эрчимжүүлэв.

• Дайн ба олон улсын харилцаа

1862 он: Америкийн иргэний дайны үеэр Холбооны цэргүүд Луизиана мужийн Батон Руж хотыг эзлэн авч, өмнөд бүсэд стратегийн чухал ахиц гаргав.

1863 он: Генерал Жеймс Б. Макферсоны удирдсан Холбооны арми Жон Пембертоны хамгаалалтыг зүүн талаас сэтлэснээр Виксбургийн тулаан эхэлжээ. Энэ тулаан Миссисипи мөрний хяналтын төлөөх шийдвэрлэх мөргөлдөөн болсон юм.

1865 он: Палмитогийн тулаанд Эх газрын арми ялалт байгуулсан ч Америкийн иргэний дайн үндсэндээ төгсгөлдөө хүрсэн байв.

1870 он: Их Британи Манитоба мужийг Канадын талд шилжүүлэх гэрээнд гарын үсэг зуржээ. Ингэснээр Канадын холбооны бүтцэд шинэ өөрчлөлт гарсан байна.

1885 он: Канадын Метис бослого дөрвөн өдрийн тэмцлийн дараа намжив. Энэ нь уугуул болон суурьшмал иргэдийн эрхийн асуудлыг хурцаар хөндсөн үйл явдал байлаа.

1888 он: Борнео арал дээр Их Британийн харьяат компани байгуулагдан Умард Борнеог захирах болсон нь колонийн компанийн удирдлагын сонгодог жишээ болов.

• Шинжлэх ухаан, нийгэм, соёл

1926 он: Италийн “Норге” нисэх төхөөрөмж Хойд туйлыг нисэж туулсан анхны нисэх төхөөрөмж болов. Энэ нь туйлын бүсийн агаарын судалгаанд шинэ боломж нээжээ.

1932 он: Чарльз Линдбергийн хүүгийн цогцсыг алга болсноос нь 17 долоо хоногийн дараа олжээ. Энэ хэрэг Америкийн эрүүгийн түүхэн дэх хамгийн дуулиантай хэргүүдийн нэг болсон юм.

1933 он: АНУ-д Хөдөө аж ахуйн нөхөн төлбөрийн хууль мөрдөгдөж эхэлснээр фермерүүдэд эдийн засгийн дэмжлэг үзүүлэх шинэ тогтолцоо бүрдэв.

1937 он: VI Жорж хаан болон хатан Элизабет нарын титэм өргөх ёслол болж, Их Британийн хаант засаглалын шинэ үе эхэлжээ.

1941 он: Берлин хотод Конрад Цюс дэлхийн анхны ажиллагаатай программчлагдах компьютеруудын нэг болох “Зэд-3”-ыг танилцуулжээ. Энэ нь орчин үеийн тооцооллын түүхэнд томоохон алхам болсон.

1965 он: ЗХУ-ын хөөргөсөн “Луна-5” хөлөг Саран дээр сүйрсэн ч сансрын судалгааны өрсөлдөөний чухал туршилтуудын нэгээр үлдсэн юм.

• Орчин үе ба технологи

1978 он: Заирын босогчид Колвези хотыг эзлэн авснаар төв Африкийн улс төрийн байдал хурцдав. Үүний дараа өрнөдийн орнуудаас бослогыг дарахад тусламж хүсчээ.

1981 он: Умард Ирландын Мейз шоронд хоригдож байсан ИРА-гийн гишүүн Фрэнсис Хьюз өлсгөлөнгийн улмаас амиа алдсан нь тухайн үеийн улс төр, хүний эрхийн томоохон бэлгэдэл болсон юм.

1998 он: Индонезийн оюутны хөдөлгөөн, эмх замбараагүй байдал ширүүсч, Трисакти их сургуулийн дөрвөн оюутан амиа алдсан нь Сухартогийн дэглэмийн төгсгөл ойртсоныг илтгэв.

2002 он: Жимми Картер Кубад айлчилснаар Фидель Кастротой уулзсан АНУ-ын анхны төрийн тэргүүн болов. Энэ айлчлал нь хоёр улсын харилцаанд бэлгэдлийн чухал утга агуулж байлаа.

2002 он: Байконурын сансрын төвийн барилгын дээвэр нурж, Зөвлөлтийн “Буран” хөлөг бүрэн устжээ. Энэ нь Зөвлөлтийн сансрын өвийн нэгэн бэлгэдэл сүйдсэн явдал болсон юм.

• Орчин цаг

2003 он: Саудын Арабын Эр-Рияд хотод “Аль-Каида” бүлэглэл халдлага үйлдэж, 26 хүн амиа алджээ. Энэ нь бүс нутгийн терроризмын томоохон довтолгоонуудын нэг байв.

2006 он: Бразилын Сан-Паулу хотод зэвсэгт бүлэглэл эмх замбараагүй байдал дэгдээсний улмаас 150 хүн амиа алдсан нь хотын аюулгүй байдлын томоохон хямрал болов.

2008 он: БНХАУ-ын Сычуань мужид 8 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 69 мянган хүн амиа алдсан нь XXI зууны хамгийн том байгалийн гамшгуудын нэг болсон юм.

2010 он: Ливийн Триполи хотод “Африкия” агаарын тээврийн 771 дүгээр нислэг осолдож, 104 хүнээс 103 нь амиа алдсан эмгэнэлт хэрэг гарчээ.

2015 он: Балбад 7.3 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, олон зуун хүн амиа алдан, олон мянган хүн гэмтэж бэртэв. Энэ нь тухайн оны гамшгийн дараалсан цохилтын нэг байсан юм.

2017 он: Их Британийн Үндэсний эрүүл мэндийн алба болон “Телефоника” компанийн систем рүү чиглэсэн кибер халдлагын улмаас дэлхий даяар олон зуун мянган компьютерын мэдээлэл алдагджээ.

2018 он: Парис хотын төвд хутгатай халдлага гарч, нэг хүн амиа алдан, олон хүн шархадсан нь Европын аюулгүй байдлын асуудлыг дахин сөхөв.